BOEKOMSLAG: ONZE HUISINSEKTEN (1933)

Onze huisinsekten, geschreven door Leo Senden Pr. (1905-1944) in 1933. Zo'n typisch in jaren '30 stijl vormgegeven boekomslag. Ik stel het bewust zo ruim, want hoewel duidelijk uit die tijd, is het lastig er een kunststijl aan te verbinden. Ik zou het denk ik toch willen bestempelen als (een strakke variant van) Amsterdamse School. Het werk is duidelijk gesigneerd met G. Allard (rechtsonder), maar over deze ontwerper kan ik niets vinden helaas.

Op de eerste pagina en op de achterkant  twee verschillende vignetten van de (Belgische) uitgever Davidsfonds te Leuven. De leeuw verbindt ze met elkaar. De Latijnse spreuk Propter magnam gloriam tuam is het laatste deel van de zin die begint met Gratias agimus tibi... Dit is de vijfde regel uit het Gloria, waarvan de officiële vertaling is: 'Dank voor uw grote heerlijkheid'. De uitgever had vermoedelijk een religieuze basis. Ook uit het tweede vignet zou je dat kunnen lezen: 'Godsdienst taal vaderland'.

Dit boek was het derde dat ze uitgaven. Het is verschenen in de Volksreeks.

BOEKOMSLAG: JEZUS' LEVEN (1934)

Een boekomslag enigszins in de sfeer van de komende kerst. Jezus' leven aan kinderen verteld (The Life of Our Lord) voor het eerst uitgegeven in 1934. Posthuum uireraard, want de schrijver Charles Dickens overleed in 1870. Hij schreef het boek (of eigenlijk het manuscript) tussen 1845 en 1849, uitsluitend met de bedoeling om het met kerstmis voor te lezen aan zijn kinderen. Hij wilde het niet uitgeven, ook na zijn dood niet. Het manuscript mocht zelfs de deur niet uit en niet door buitenstaanders worden gelezen. De laatste nog levende zoon Henry Fielding Dickens (1849-21 december 1933) bepaalde in zijn testament, dat het na zijn dood mocht worden uitgegeven indien de hele familie dat wilde. De eerste publicatie, in feuilleton-vorm, was in maart 1934. De Nederlandse vertaling dateert uit april.

De omslag is op zich niet bijzonder, hoewel duidelijk uit het interbellum. De meest opvallende elementen zijn de langgerekte 'J' van Jezus en de manier waarop 'Jezus' leven' aan elkaar is geplakt. Opmerkelijk zijn ook de religieuze tekenen, abstract en tegelijk ouderwets. Aardig zijn ook de twee logo's (op omslag en eerste bladzijde) van uitgeverij N.V.Wereldbibliotheek uit Amsterdam-Sloterdijk.

Het boek heeft een ex libris, die ik hier toch ook graag wil tonen, hoewel het mij niets zegt kwa stijl of datering.

BOEKOMSLAG HANDELSREKENEN (1935)

Een vrij standaard ontwerp voor een technisch boek uit de jaren '30, maar ondanks de eenvoud toch grafisch ok. Deel drie uit de serie Handelsrekenen en daarvan de vijfde druk. Zouden de eerdere drukken een andere omslag hebben gehad?

In 1935 uitgegeven door P. Noordhof N.V. te Groningen en Batavia. Geschreven door de leraren Bouwhof en Lagerwerff. Ontwerper is niet bekend. Ik heb geen monogram gevonden. Ook de moeite waard is het vignet van de uitgever op de eerste pagina.

EX LIBRIS 1

In oude boeken tref je geregeld een eigendomsbewijs of Ex Libris aan. Ik realiseerde me eigenlijk niet dat die ook wel bijzonder kunnen zijn totdat ik vorige week een artikel erover las in De Volkskrant. Hierbij mijn eerste Ex Libris. Ik ga erop letten.

Rechtsboven staat de monogram van de ontwerper. Ik lees 'JR', maar daar kom ik niet veel verder mee. Wie weet hier meer van? De eigenaar van het boek was M.J. v.d. Kaa. Het lijkt als de naam erin gestempeld is en het dus een algemeen ontwerp betreft. Jaar onbekend.

BOEKOMSLAG: OM DE MACHT (1930)

Een opvallende omslag voor het (dikke) boek 'Om de macht' van Ralph Springer. Het ontwerp hinkt eigenlijk op twee benen. De lettering is redelijk modernistisch en typerend voor de jaren van het Interbellum. De wapens, hoewel opvallend gerangschikt, zijn nogal klassiek.

De ontwerper heeft zijn handtekening centraal achtergelaten, maar ik kan er niets van maken. Weet iemand wie er achter deze signering schuil gaat?

De uitgever is N.V. Algemeene Boek- en Handelsdrukkerij, voorheen Batteljee & Terpstra te Leiden. De jaren van schrijven 1926-1930, het jaar van uitgave is niet bekend.

BOEKOMSLAG: DE HEILIGE KERK AAN HET ZIEKBED HARER KINDEREN

Een klein handzaam gebedenboekje, "eene gemakkelijke handleiding voor allen, die den Priester bijstaan wanneer hij de H. Communie brengt aan de zieken of de Laatste H. Sacramenten toedient". De omslag van dit kleine boekje (8x13cm) is eenvoudig doch fraai vormgegeven. Strak en toch speels. Opvallend zijn de H van Heilige en de J van Joh. Brekelmans, die rechts min of meer gespiegeld wordt. Mijn exemplaar - de vijfde druk - is uitgegeven door Teulings' Uitgevers Maatschappij in 's Hertogenbosch in 1939. Wanneer de eerste druk is verschenen is mij niet bekend.

BOEKOMSLAG KLASSIEK LETTERKUNDIG PANTHEON

Op Jugendstil / Art Nouveau geinspireerde omslag voor dit kleine boekje (10x14cm) of zou het echt dateren van rond de eeuwwisseling. Er wordt geen jaar vermeld. Ik denk dat het een deel is uit een grotere reeks over literatuur onder de noemer Klassiek Letterkundig Pantheon. In dit deel het gedicht De chaos en het licht van Isaac da Costa uit 1850.

Ik kan geen monogram vinden en er wordt ook nergens melding gemaakt van een ontwerper. Uitgever is W.J. Thieme & Co. uit Zutphen

SINGELHOES: HOE GROOT ZIJT GIJ

In eerste instantie viel de hoes mij op door het ontwerp. Pas later zag ik dat het ging om religieus werk. De hoes werd des te opmerkelijker. 'Hoe groot zijt GIJ' is een vraag die ik in een religieus kader niet zou verbinden met het heelal en de planeten.
Op het singeltje zelf staan vier psalmen, gezongen door Paul Hofstede en Klaas en Riek Post onder orgelbegeleiding van Rudolf Schiphouwer. Het is een uitgave van Binnenlandse zending van de Bond van Vrije Evangelische Gemeenten in Nederland, gevestigd in Zwolle. Er wordt nergens een jaar vermeld, vermoedelijk eind jaren '50, begin jaren '60.

BOEKOMSLAG PRAKTISCHE ELECTRICITEITSLEER

Een strakke omslag in de stijl van de Nieuwe Zakelijkheid of een late De Stijl voor dit handboek praktische electriciteitsleer door ing. G.J. Harterink. Het boek (of eigenlijk de boeken, want het betreft een serie van vijf) is "ten dienste van electriciens, electromonteurs, machinisten, werkmeesters, machinebankwerkers, scheepsmachinisten, bouwkundigen, bedrijfsleiders en voor allen die de electrotechniek en hare toepassingen wenschen te leeren kennen". Binnenin vooral schama's, maar ook foto's van gebouwen en machines, soms best indrukwekkend! De vijf boeken hebben dezelfde omslag.

De ontwerper van de voorkant heeft een monogram geplaatst midden onder, maar ik kan er niks van maken. Er lijkt een H te staan. Het betreft hier de vierde druk van de boeken uit 1938, maar vermoedelijk hadden de eerdere drukken dezelfde omslag.

BOEKOMSLAG: GEEF ACHT

Als een boek is uitgegeven door de drukkerij van het R.K. Jongensweeshuis te Tilburg (zoals dit boekje) hoop ik altijd op illustraties van Bep Reith. Helaas is dat bijna nooit het geval, zo ook nu. De tekeningen hebben wel enigszins dzelfde sfeer, vandaar dat ik het vandaag toch maar publiceer. Het betreft een 'nieuwe rekencursus voor de lagere school', ontwikkeld door frater S. Rombouts. Hij had hiervoor al een aanzet gegeven in 1933 onder het pseudoniem Gover Grazer. Ik kan het nu nergens meer vinden maar ik meen gelezen te hebben dat de frater zelf de tekeningen maakte. De vondst van het soldaatje voor een rekenboekje met de titel 'Geef Acht' vind ik leuk.

Op enkele tekeningen na is het gewoon een saai rekenboekje.

BOEKOMSLAG: JACHT OP VERDOVENDE MIDDELEN

Heftige omslag voor deze Prisma Pocket van Derek Agnew's 'Undercover Agent - Narcotics' (1959) in Nederland uitgebracht in 1961 onder de titel 'Jacht op verdovende middelen'. De Nederlandse versie is uitgegeven door Het Spectrum als Prisma Pocket. Een ontwerper wordt niet vermeld. Ter vergelijk vond ik een Engelstalige versie. op het Internet, eveneens uit 1961.

DE TOEGEPASTE KUNSTEN IN NEDERLAND

Opvallende boekomslag. Ik weet eigenlijk niet of ik het mooi vind. Het is erg druk en de groene kleur spreekt me niet aan. Ik denk dat het wel erg Amsterdamse School is, beïnvloed door batik uit Indonesië.
Het betreft een deel uit "een reeks monografien over hedendaagse sier- en nijverheidskunst" oorspronkelijk uitgegeven in 1925. Het betreft hier de gewijzigde tweede druk uit 1979 door Interbook International in Schiedam. Vermoedelijk hadden alle delen uit de serie dezelfde omslag. Volgens de tekst aan de binnenkant is het één van de eerste Nederlandse boeken op het gebied van speelgoed, marionetten, maskers en schimmenspelen.De auteur is Otto van Tussenbroek.

Enkele jaren geleden heeft kenner Rob Aardse mij verteld dat de ontwerper Roelf Gerbrands (189101954)is, op grond van een monogram. Dat monogram kan ik nu niet meer vinden in de drukte van het ontwerp!

Op de achterkant is een soort vignet verwerkt met de woorden 'toekomst, heden, verleden'. Meestal hebben de beginletters iets te maken met de naam van de uitgever. In dit geval  dus niet of uitgever Interbook International te Schiedam is niet de oorspronkelijke uitgever!

Ik zocht het boekje op internet en vond zelfs een Wikipedia pagina over de serie (zonder afbeelding).

GEMEENTE ARBEIDSBEURS

Een envelop van de Gemeente Arbeidsbeurs te Amsterdam aan de Passeerdersgracht. De voorloper van het Arbeidsbureau "levert en plaatst kosteloos alle personeel". Even sober als mooi. Het logo links is uitbundiger en meer Amsterdamse School, maar in totaal overduidelijk interbellum. Geen jaartal bekend noch een ontwerper.

BOEKOMSLAG POLYTECHNISCHE BIBLIOTHEEK

Zo saai als de inhoud is, zo opvallend is de omslag. Een deel uit de polytechnische bibliotheek van N.V. Uitgeversmaatschappij voorheen Van Mantgem  & De Does te Amsterdam. Het betreft een algemeen ontwerp waar steeds een andere titel in werd 'gedrukt'. Boven nummer 17 uit de reeks: de 9e druk alweer van Algebra, leerboek met vraagstukken door F. Wind. Onder nummer 67: het in kleur afwijkende geschrift van J. Vader over materialenkennis.

Linksonder is duidelijk een (ingewikkeld) monogram te zien met een jaartal. Het monogram is te ontcijferen als AK en staat voor Anton Kurvers (1889-1940), een van de topontwerpers uit zijn tijd, die behoorde tot de kleine kring van de Amsterdamse School. Het jaartal is duidelijk 1921, heel goed mogelijk het jaar van ontwerp. Overigens heeft deel 17 geen jaartal onder het monogram.

Het vignet van de uitgever lijkt ook ontworpen door Kurvers of in ieder geval een tijdgenoot. Naar goed gebruik zijn de initialen van de naam verwerkt in een spreuk.'Vind Mijn Druk Dank'. Niet echt sterk, maar vooruit. Het ontwerp is wel oké.

NOTITIEBLOK

De voorkant van een notitieblok (21x27cm). Een product van de Gebroeders Winter uit Amsterdam hetgeen met grote letters te lezen is "G.W. POST No. 22". Vermoedelijk was dit het 22e item uit hun productlijn. Maakt me wel benieuwd naar de andere. Zouden ze hetzelfde zijn vormgegeven of allemaal anders? Het prachtige ontwerp, in Amsterdamse Schoolstijl., is een abstract weergave van fabrieksschoorstenen met de eruit kringelende rook.

Linksboven staat een slecht leesbare tekst. Is dit de signatuur van de kunstenaar? Ik lees 'Gersteling'. Dit zal slaan op Harry Gersteling (1890-1964), die tot 1925 voornamelijk in Amsterdam werkte. Dit ontwerp zou dan gedateerd kunnen worden vóór 1925. Gezien de stijl is dat heel goed mogelijk.

BOEKOMSLAG MATERIALENKENNIS VOOR DEN TIMMERMAN

In dit dunne, 34 pagina;s tellende boekje over 'materialenkennis voor den timmerman', staan enkel tekst en tabellen. De omslag is des te opmerkelijker. Een fraaie omslag in Amsterdamse School-stijl, ontworpen door André Vlaanderen. Het boekje dateert uit 1922 en werd uitgegeven in de serie Weten en kunnen door Uitgever Kosmos in Amsterdam.

Het vignet van deze uitgever, op de achterkant, geeft duidelijk aan om wat voor soort uitgever het gaat.

BOEKOMSLAG DE DRINKER

Klein boekje met een opvallende omslag in de stijl van de Amsterdamse School, geschreven door Katarina Botsky, vertaald door Koos Vorrink. Het is uitgegeven bij uitgeverij  'De Ontwikkeling' , voorloper van De Arbeiderspers in 1923. Er wordt nergens een ontwerper vermeld. Toen zag ik bij het opwaarderen van de kleuren de initialen FC. Wie is dit? Ik stuurde een mail naar specialist Rob Aardse. Hij schreef mij:. "Het  schitterende Amsterdamse School / Art Deco ontwerp is van Fré Cohen (1903-1943) een beroemd ontwerpster uit die tijd. Bij de oorspronkelijke uitgave behoort een stofomslag, in geel met donkerblauw, in een totaal andere – blote dame met druiven en bloemen- puur illustratieve stijl, een ontwerp van Roelf Gerbrands". Bedankt Rob.

Wil je meer weten over Fré Cohen, klik dan hier. 

Om het ontwerp beter zichtbaar te maken heb ik (heel oneerbiedig) de kleuren dik aangezet. Hierdoor werden de initialen zichtbaar midden onder.